Ion Monoran

Pranë sheshit Maria në Timișoara qëndron busti i poetit dhe dizidentit Ion Monoran. Monumenti nderon një nga bohemët kulturorë të Banatit, që kundërshtuan propagandën dhe kufizimet e kohës. I lindur më 18 janar 1953 në Ciacova, në rrethin Timiș, ai vdiq më 2 dhjetor 1993.

Vargjet e tij, plot ironi dhe kritikë ndaj regjimit, gjetën botim rrallë para rënies së komunizmit. Në vitin 1971 ai u përjashtua nga shkolla e mesme pas një përpjekjeje të dështuar për të kaluar kufirin ilegalisht. Punoi më pas si punëtor i pakualifikuar, por vazhdoi të shkruante dhe u bë figurë karizmatike e skenës letrare alternative. Gjatë viteve tetëdhjeta ai mblidhte rreth vetes shkrimtarë si Traian Dorgoșan, Valeriu Drumeș dhe Daniel Vighi. Ata takoheshin në vende informale, nga rrathët letrarë te dhoma e kaldajës në bodrum, ku punonte vetë Monorani. Sipas rrëfimit të vet, më 16 dhjetor 1989 ai i nxiti demonstruesit të ndalonin tramvajet në sheshin Maria. Protesta tërhoqi qindra e pastaj mijëra njerëz, dhe parullat kërkonin liri e nevoja themelore. Kryengritja e Timișoarës u bë pika e nisjes së revolucionit që sollli rënien e qeverisë së Nicolae Ceaușescu.

Shumica e poezive të tij dolën në dritë vetëm pas vdekjes, dhe mbahen mend për shpirtin e tyre rebel. Ai u shpall qytetar nderi, dhe një rrugë dhe një sallë leximi në Memorialin e Revolucionit mbajnë emrin e tij. Kush ndalet para bustit, qëndron pranë vendit të saktë ku u ndalën ato tramvaje më 16 dhjetor.