Ion Monoran

Popiersie Iona Monorana, poety i dysydenta z Banatu, stoi w Timișoarze. Urodził się 18 stycznia 1953 roku w Ciacovie w okręgu Timiș, a zmarł w tym mieście 2 grudnia 1993 roku. Należał do banackich środowisk kulturalnych, które nie identyfikowały się z oficjalnym reżimem komunistycznym.

Jego wiersze były ironiczne i wymierzone we władzę, więc przed 1989 rokiem rzadko trafiały do druku. W 1971 roku wyrzucono go ze szkoły średniej po nieudanej próbie nielegalnego przekroczenia granicy. Musiał wtedy pracować jako robotnik niewykwalifikowany, ale wciąż pisał. Stał się charyzmatyczną postacią alternatywnej sceny literackiej miasta. W latach osiemdziesiątych spotykał się z pisarzami takimi jak Traian Dorgoșan, Valeriu Drumeș i Daniel Vighi, także w piwnicznej kotłowni, gdzie pracował. To nieformalne towarzystwo nazywano kulturalną bohemą, bo sprzeciwiało się oficjalnym kanonom kultury.

16 grudnia 1989 roku Monoran, według własnych wspomnień, zachęcił demonstrantów, by zatrzymali tramwaje na placu Marii. Wokół nich szybko zebrały się setki, a potem tysiące ludzi skandujących hasła o wolności i podstawowych potrzebach. Drobna, niezorganizowana dotąd demonstracja przerodziła się w masowy protest. Jego gest pomógł rozpalić powstanie w Timișoarze, które stało się początkiem rewolucji obalającej rządy Nicolae Ceaușescu. Pośmiertnie uhonorowano go tytułem honorowego obywatela, a jego imię nosi czytelnia w Memoriale Rewolucji oraz jedna z ulic. Większość jego wierszy doczekała się publikacji dopiero po śmierci autora. Popiersie ustawiono obok miejsca, gdzie tamtego dnia stanęły tramwaje.