Chiesa di Santa Maria ad Nives (Santa Maria Vecchia)

De Chiesa di Santa Maria ad Nives oogt barok, maar de schijn bedriegt. Dit is een van de oudste heilige plaatsen van de stad. De kerk ontstond in de zesde of zevende eeuw, ruim buiten de stadsmuren. Pas eeuwen later slikten de groeiende muren haar in. Sommige onderzoekers vermoeden zelfs dat hier ooit de eerste kathedraal stond. Kijk hoog aan de muren: blinde bogen omkaderen er de hoge vensters, in de stijl van de grote basilieken van Ravenna.

In 740 ging de kerk over naar benedictijnen, die er ruim vier eeuwen bleven. Daarna volgden de monniken van Fonte Avellana, en in 1515 namen de cisterciënzers het over. Zij brachten in 1778 het wonderdadige origineel van de Madonna dell'Angelo naar hun nieuwe kerk. De kopie hangt nog altijd boven het hoogaltaar, omlijst door een monumentaal altaarstuk van polychroom marmer. In 1655 begon Bartolomeo Sauli aan een verbouwing die het gebouw letterlijk omdraaide: de ingang ligt nu waar ooit de apsis stond. Uit één schip maakte hij er drie, en voor de nieuwe entree verrees een portiek.

In de winter hield de theoloog Petrus Damiani halt in het kloostergasthuis, op weg naar de kluis van Gamogna. Verder kwam de reis niet: hij stierf er op 22 februari. Bij de ingang wachten twee oude zuilen van brecciemarmer uit Afrika, gekroond door fijn bewerkte Byzantijnse kapitelen. Volgens de overlevering beschermt de heilige iedereen die ze aanraakt. De achtkantige toren ernaast stamt uit de negende of tiende eeuw, opgetrokken met stenen waarin echte Romeinse resten zitten. In 1944 diende hij als uitkijkpost, tot artillerievuur zijn kop eraf sloeg. Na de oorlog herrees hij in zijn oude vorm, met klokken uit 1952 waarvan de zwaarste 695 kilo weegt. Op 51 meter hoogte biedt hij een van de hoogste vergezichten over de stad.