Alter Friedhof

De Alter Friedhof is een park van vier hectare in Ulm, met oude bomen, schaduwrijke paden en bankjes. Verspreid door het groen staan grafstenen overeind, verweerd, scheef, soms eeuwenoud. Meer dan duizend jaar lang was dit terrein de begraafplaats van de Vrije Rijksstad. In het zuiden stond tot 1377 de voorgangerkerk van het Ulmer Münster, vermoedelijk gebouwd rond het jaar 600.

Na de Reformatie was dit de enige begraafplaats die de stad nog toestond. Eeuwenlang bleef het terrein in tweeën verdeeld, met de erfgraven van de patriciërsfamilies in het voornaamste deel. In de negentiende eeuw volgden een katholiek en een joods deel, met nieuwe muren en een lijkhuis. Aan de zuidwesthoek staat de protestantse kapel van 1870, door dommeester Ferdinand Thrän ontworpen in neoromaanse stijl. Ze brandde in de Tweede Wereldoorlog uit, waarna men haar in gewijzigde vorm herbouwde. Direct naast dat joodse deel verrees tussen 1908 en 1910 de Pauluskirche, een garnizoenskerk met twee torens van meer dan vijftig meter. In 1899 sloot de stad de begraafplaats, tegen 1945 lag alles verwoest, en pas in 1949 opende het terrein weer als park. Tussen 2011 en 2015 kreeg het groen een grondige restauratie: muren hersteld, grafmonumenten geconserveerd, nieuwe bloemperken aangelegd.

Wat je vandaag ziet, is een zoektocht naar sporen: van de oude zerken resteert ongeveer vijf procent, 145 stenen in totaal. Bij de kapel staan er 31 uit de zestiende tot achttiende eeuw. Nabij de Pauluskirche staan 14 joodse grafstenen weer overeind, op de plek van het oude israëlitische kerkhof. Een historisch pad voert langs veertig borden met korte portretten van de mensen die hier liggen. Ze noemen Conrad Dietrich Magirus, Philipp Jakob Wieland, Ferdinand von Steinbeis en leden van de familie Einstein. Het park geldt in zijn geheel als beschermd cultuurmonument. Zoek naar de oudste steen die je kunt vinden: sommige monumenten staan voor familietradities die tot in de Middeleeuwen teruggaan.