Choʻpon ota maqbarasi

Ở quận Chilanzar của Tashkent, lăng Chupan Ata đứng chen giữa những dãy nhà cao tầng mọc lên sau trận động đất năm 1966. Dân địa phương gọi khu này là khu ngủ, một vùng dân cư tách biệt khỏi các công trình danh tiếng ở trung tâm lịch sử. Ngôi lăng nhỏ này dành riêng cho Chupan Ata, người mà dân gian suy tôn làm thánh bảo trợ của nghề chăn cừu. Truyền thuyết kể rằng một lần ông đập đầu gậy xuống đất, và mạch nước liền trào lên. Quanh nguồn nước, một rừng cây óc chó lớn dần, trở thành chỗ dừng bóng mát của các đoàn thương nhân và đạo sĩ lang thang.

Dân gian lại truy nguồn ngôi lăng vào thế kỷ 15, thời Mirzo Ulughbek, cháu trai Timur và bậc chúa Samarkand. Kể rằng nhờ những phép lạ của Chupan Ata, ông sai một đoàn lạc đà chở vật liệu xây dựng đến dựng nơi thờ đầu tiên ngay tại đây. Khảo cổ học thì định tuổi công trình hiện hữu vào cuối thế kỷ 18, lại dựng trên nền móng còn cổ hơn nữa. So với các lăng mộ bề thế khắp Uzbekistan, nơi này nhỏ bé, song điểm riêng nằm ở lối đắp gạch. Hoa văn trang trí ghép từ chính những viên gạch, theo đúng chuẩn mực của một mazar, nơi thờ tự một vị thánh. Bản địa còn xếp nơi này vào loại kadam joy, tức chốn in dấu chân của một vị thánh. Gần đó, tàn tích Ak Tepe từng là đền thờ lửa lớn của ốc đảo Chach từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 7. Người Arab san bằng đền ấy vào thế kỷ 8, nhưng rừng thiêng và dòng suối cạnh lăng vẫn sống trong tín ngưỡng dân gian.

Rừng óc chó trụ đến thập niên 1970, rồi bị chặt sạch khi khu đất nhường chỗ cho nhà cửa mới. Ngôi mộ thì vẫn đứng đó, và nếu bạn ghé qua, bạn sẽ thấy dân địa phương đến cầu nguyện hay ngồi tĩnh tâm. Dân quanh vùng coi đây là một điểm hành hương nhỏ. Bên trong, tảng bia mang tên sagana đánh dấu chốn gắn với vị thánh, dù phần mộ thật chỉ còn là truyền thuyết. Còn một điều đáng ghi nhớ: nước ngầm dưới nền Chilanzar đến nay vẫn nằm sát mặt đất, như thể dòng suối thuở nào chưa chịu rời đi.