Pantheon di Santa Maria in Stelle

Pantheon di Santa Maria in Stelle là một di chỉ khảo cổ nằm trọn vẹn dưới lòng đất thành phố Verona. Công trình ra đời thế kỷ thứ ba, nhưng mục đích ban đầu của nó vẫn là một bí ẩn. Vậy nó ban đầu dùng để làm gì? Người ta suy đoán: một mộ tưởng niệm cho gia tộc Pomponia, một đường dẫn nước, hay một đền thờ nymph. Dòng suối tự nhiên bên trong khiến giả thuyết sau cùng càng đáng tin. Người dựng nên nơi này là Publio Pomponio Corneliano, quý tộc La Mã từng giữ chức vụ ở vùng Verona và Vicenza. Tên ông khắc trên lối vào, dòng chữ ghi ông dựng nơi này cùng vợ con. Bên trong một hốc tường, bức tượng được cho là chính ông.

Từ thế kỷ thứ tư đến tận thế kỷ mười hai, không gian ngầm ấy là nhà nguyện Kitô giáo. Thế kỷ mười lăm, nhà thờ phía trên được mở rộng và lối vào cổ bị bịt kín. Chiếc cầu thang bạn dùng để xuống hôm nay ra đời từ đợt xây ấy. Nước suối được dẫn vào một bể bán nguyệt đục trong đá, nơi tạp chất lắng xuống. Nước tiếp tục men theo hành lang vòm hẹp dài chừng một trăm mét, với bốn giếng dọc đường. Gần lối vào các không gian ngầm, một atrium nhỏ hình chữ thọ mở đường vào hai căn phòng lớn. Độ ẩm cao của môi trường ngầm từng đe dọa lớp bích họa và mosaic. Đợt trùng tu 2016 đến 2019 đã cứu lấy những bề mặt sơn vẽ. Từ năm 2020, khi bạn đi qua, hướng dẫn viên thắp sáng từng khung cảnh bằng ứng dụng.

Sàn mosaic bên trái gần như nguyên vẹn, với họa tiết đỏ sẫm viền đen và dải biên lá cây trên nền trắng. Tranh tường lại là phần đáng xem nhất. Chuỗi bích họa ở đây thuộc hàng quan trọng bậc nhất của nghệ thuật Kitô giáo sơ kỳ miền bắc Ý. Phòng trái giữ gần trọn các cảnh Cựu Ước lẫn Tân Ước. Chúng xếp giữa hai dải đỏ ngang, ngăn cách bằng những trụ giả vẽ. Bố cục ấy khiến nhiều người tin gian phòng từng dùng để dạy giáo lý và chuẩn bị phép rửa tội. Bức Manus Dei, bàn tay Chúa, xuất hiện ở phòng phải vào khoảng thế kỷ tám đến chín. Một thế kỷ sau, phòng trái nhận thêm hình Madonna với Chúa hài đồng giữa hai thiên thần trên vòm sao. Phòng phải còn giữ một bàn thờ La Mã thế kỷ thứ nhất, dành tặng cô con gái nuôi nhà Pomponia.