Pantheon di Santa Maria in Stelle

Pantheon di Santa Maria in Stelle, Verona'da yerin altında duran üçüncü yüzyıldan kalma bir anıttır. Asıl amacı bugün hâlâ tartışılıyor: kimileri burayı Pomponia ailesi için bir kenotaf sayar, kimileri nemflere ve kaynak sularına adanmış bir nymphaeum görür. Yapının içindeki doğal kaynak, son ihtimali epey güçlendirir. Yapının arkasındaki isim, Verona ve Vicenza yöresinde kamu görevleri üstlenmiş Roma soylusu Publio Pomponio Corneliano'dur. Adı girişin üstünde kazılıdır, içerideki nişte ise muhtemelen onu betimleyen bir heykel durur. Kitabeye göre yapıyı eşi ve çocuklarıyla birlikte yaptırmıştır, bu yüzden ilk işlevinin aile anıtı olduğu düşünülür.

Dördüncü yüzyılda bu yeraltı mekânı yeni bir işlev kazanır ve bir Hristiyan şapeline dönüşür. Önce mezar anıtı işlevi sürer, beşinci yüzyılın başında ise burası ibadete açılır. Bu kullanım on ikinci yüzyıla değin devam eder. On beşinci yüzyılda üstteki kilise genişletilir, yeraltına doğrudan açılan eski giriş kapatılır ve bugün kullanılan merdiven inşa edilir. Yapı on sekizinci yüzyılda yeniden keşfedilir, Gaetano Cristofali'nin araştırma kayıtları o döneme aittir. Kaynak suyu kayadan oyulmuş yarım daire biçimli bir havuza yönelir ve tortular orada dibe çöker. Oradan su, yaklaşık yüz metre uzunluğundaki tonozlu dar bir koridorda ilerler. Girişe yakın bölümde haç biçimli küçük bir atrium, karşılarında apsisler bulunan iki büyük odaya yol açar. Yarım kubbe tavanların merkezinde yuvarlak açıklıklar göze çarpar.

Hristiyan döneminde mozaik zeminler ile duvar resimleri buraya eklenir. Sağ odanın mozaiği ağır hasar görür, soldaki ise büyük ölçüde ayaktadır. Koyu kırmızı desenler siyah konturla çizilir, beyaz zeminde bitki motifli bir kuşak dolaşır. Duvar resimleri Kuzey İtalya'nın öne çıkan erken Hristiyan resim dizilerinden biri sayılır ve sol odadakiler hemen hemen tümüyle korunmuştur. Eski ve Yeni Ahit sahneleri iki yatay kırmızı kuşak arasında, pilyasterlerle bölünerek sıralanır. Bu düzen bazılarını mekânın vaftiz hazırlığına ve din eğitimine ayrıldığı sonucuna götürür. Sağ odadaki Manus Dei, yani Tanrı'nın Eli tasviri sekizinci ve dokuzuncu yüzyıllara aittir. Onu izleyen yüzyılda yıldızlı tonoza, iki melek arasında Meryem ile Çocuk resmi eklenir. Sağ odada ayrıca Pomponia ailesinin evlatlık kızına adanmış, birinci yüzyıldan kalma bir Roma sunağı durur. Yüksek nem yüzeyleri yıllar içinde yıpratır, 2016 ile 2019 arasındaki restorasyon onları kurtarır. Restorasyonun ardından kurulan yeni aydınlatma, rehberin bir uygulamayla yönettiği sahneleri tek tek yakar. Siz karanlık koridorlarda ilerledikçe ışık sahne sahne açılır ve Roma, erken Hristiyanlık ile ortaçağ katmanları gözlerinizin önünde dizilir.