Pantheon di Santa Maria in Stelle

Pod powierzchnią Werony kryje się Pantheon di Santa Maria in Stelle, podziemna budowla z trzeciego wieku. Pierwotne przeznaczenie pozostaje zagadką: kenotaf rodziny Pomponiuszów, akwedukt albo nimfeum, czyli przestrzeń poświęcona nimfom i źródłom. Za ostatnią wersją przemawia źródło bijące w samym wnętrzu. Woda wpływa najpierw do półkolistego basenu wykutego w skale, w którym osiadają zanieczyszczenia. Woda płynie stąd wąskim, sklepionym korytarzem o długości około stu metrów, mijając cztery studnie. Po około jednej czwartej tej trasy czeka małe krzyżowe atrium, z którego wejdziesz do dwóch dużych sal z absydami po przeciwnych stronach.

Zbudował ją rzymski arystokrata Publio Pomponio Corneliano, piastujący urzędy w Weronie i Vicenzy. Nad wejściem widnieje jego imię, a inskrypcja wymienia też żonę i dzieci budowniczego. W czwartym wieku podziemie zmieniło funkcję i aż do dwunastego stulecia służyło jako kaplica chrześcijańska. Wtedy właśnie powstały malowidła, których cykl uchodzi za jeden z najważniejszych zabytków sztuki wczesnochrześcijańskiej w północnych Włoszech. W lewej sali sceny ze Starego i Nowego Testamentu biegną między dwoma poziomymi czerwonymi pasami, rozdzielone malowanymi pilastrami. Taki układ każe sądzić, że sala służyła katechezie i przygotowaniu do chrztu. Mozaika w lewej sali przetrwała niemal w całości, z ciemnoczerwonymi wzorami obwiedzionymi czernią i roślinną bordiurą na białym tle. Fresk w półkopule przedstawia koncentryczne pierścienie kolorowych cylindrów, czy to zwoje Pisma Świętego, czy ścianę z terakotowych rur.

Późniejsze stulecia dołożyły własne warstwy: między ósmym a dziewiątym wiekiem powstała w prawej sali Manus Dei, ręka Boga. Sto lat później w gwiezdnym sklepieniu lewej sali namalowano Madonnę z Dzieciątkiem między dwoma aniołami. Rozbudowa kościoła w piętnastym wieku zamknęła pierwotne wejście, a schody zbudowane wtedy służą zwiedzającym do dziś. Restauracja przeprowadzona między 2016 a 2019 rokiem ochroniła malowidła przed podziemną wilgocią. Od 2020 roku instalacja świetlna pozwala przewodnikowi rozświetlać aplikacją kolejne sceny jedną po drugiej. Niedaleko Manus Dei stoi rzymski ołtarz z pierwszego wieku, starszy niż samo podziemie, poświęcony adoptowanej córce rodu Pomponiuszów.