Familie Gutter

Trên một vỉa hè ở Leipzig, một tấm đồng thau nhỏ nằm lún sát mặt đường. Người ta gọi nó là Stolperstein, nghĩa đen là viên đá khiến bạn vấp phải khi bước qua. Nghệ sĩ Gunter Demnig khởi xướng dự án tưởng niệm này vào những năm 1990. Người ta đặt mỗi viên trước ngôi nhà cuối cùng mà một nạn nhân của chế độ Quốc xã từng tự do lựa chọn.

Dòng chữ trên mặt đồng ghi tên Helene và Isidor Gutter, hai thành viên của cộng đồng Do Thái tại Leipzig. Thường còn có năm sinh và số phận của mỗi người, đôi khi cả nơi và lúc họ bị trục xuất. Ý tưởng rất giản dị: người đi đường liếc xuống, dừng một nhịp và nhớ đến những ai từng sống ngay tại vị trí này. Ở các khu Waldstraßenviertel và Gohlis, những tấm như thế xuất hiện khá nhiều, mỗi tấm kể một câu chuyện riêng. Cùng nhau, chúng tạo thành một đài tưởng niệm phân tán khắp thành phố. Từ nước Đức, dự án đã lan sang nhiều quốc gia châu Âu khác. Mỗi tấm thuộc về một số phận: gia đình Do Thái, người Roma và Sinti, tù nhân chính trị, người khuyết tật và nhiều nạn nhân bị đàn áp khác. Người ta thường đặt đá trong một buổi lễ nhỏ, có khi có mặt người thân hoặc hàng xóm.

Ở Leipzig, các tình nguyện viên thường xuyên chà rửa lớp đồng để cái tên Gutter luôn đọc rõ. Tấm tưởng niệm nằm thấp đúng tầm bước chân, chủ ý để nó hoà vào đời sống thường nhật của thành phố. Gia đình Gutter từng sống những ngày bình thường của mình ngay tại chỗ này trước khi bị đem đi. Ai đi ngang cũng chỉ cần cúi xuống một chút là gặp lại họ, ngay giữa con phố họ từng gọi là nhà.