Gertrud Fuld

Tại thành phố Stuttgart của nước Đức, một khối bê tông mười centimet nằm ngang mặt vỉa hè. Mặt trên gắn tấm đồng thau khắc tên Gertrud Fuld cùng những năm tháng cuộc đời bà. Bước qua nó, bạn có khi chẳng hề hay biết mình vừa đặt chân lên một nơi tưởng niệm.

Viên đá này thuộc dự án Stolpersteine mà nghệ sĩ Đức Gunter Demnig khởi xướng từ năm 1992. Ý tưởng của ông rất giản dị: mỗi nạn nhân của chế độ Quốc xã có một viên đá riêng. Từng viên nằm đúng nơi cuối cùng người ấy tự do sống, làm việc hoặc học tập. Dự án khởi đầu để tưởng niệm các nạn nhân Do Thái của Holocaust. Sau đó nó mở rộng cho người Sinti, Roma, người Ba Lan và nhiều nhóm bị bức hại khác. Mỗi viên đá được làm thủ công, kinh phí đến từ những khoản đóng góp cá nhân và cộng đồng. Cách làm ấy đã lan tới Áo, Hà Lan, Ý và nhiều nước châu Âu khác. Toàn bộ dự án trở thành đài tưởng niệm phân tán lớn nhất thế giới.

Những viên đá này không nằm ở vị trí trang trọng nào, mà nằm sẵn giữa dòng người đi lại hằng ngày. Chúng chờ một khoảnh khắc rất cụ thể: bạn tình cờ cúi xuống và đọc thấy một cái tên. Hầu hết tấm đồng mở đầu bằng hai chữ "Hier wohnte", trong tiếng Đức nghĩa là người ấy từng sống tại đây.