Manastiri i 40 Shenjtorëve

Trên sườn đồi phía trên Saranda của Albania, tàn tích Manastiri i 40 Shenjtorëve nhìn xuống thành phố và biển Ionia. Tu viện Chính thống giáo này được dựng lên vào thế kỷ thứ sáu, có lẽ dưới thời hoàng đế Byzantine Justinian. Vào thời Trung cổ, tên tu viện chuyển dần sang thành phố bên dưới, và Saranda ra đời từ đó.

Suốt ít nhất một nghìn năm, đây là một trong những nơi hành hương quan trọng nhất của vùng biển Ionia. Quần thể có vương cung thánh đường lớn nhất vùng, nhà trọ, suối nước thánh và các hầm ngầm. Dưới lòng đất mở ra bốn mươi nhà nguyện nhỏ, mỗi nhà dành cho một vị trong Bốn mươi Tử đạo Sebaste. Họ là những binh sĩ thế kỷ thứ tư, chịu chết tại Sebaste vì từ chối tế thần. Truyền thuyết kể họ bị buộc đứng trần trên mặt hồ đóng băng, và phần lớn chết vì giá rét. Người xưa tin thánh tích các vị đã về đến đây, và khách hành hương từ xa lũ lượt kéo về. Họ xuống buồng ngầm qua lối đi phía bắc nhà thờ.

Vai trò ấy kéo dài đến thế kỷ mười bốn, mười lăm, rồi nơi này hư hại nặng dưới tay người Ottoman. Năm 1944, bom đạn rơi xuống phế tích vì người ta nghi một đồn binh Đức trú ẩn bên trong. Thời cộng sản, chiến dịch vô thần dỡ bỏ phần còn lại và biến khu đất thành căn cứ quân sự. Chỉ còn lại vài đoạn tường bên của vương cung thánh đường. Trong một buồng vẫn còn dấu vết bích họa hậu cổ đại: hai nhân vật đội hào quang, tay cầm sách mở. Bốn dòng chữ Hy Lạp trên tường phía tây và phía bắc nêu tên người bảo trợ cùng lời cầu nguyện. Đợt khai quật từ 2002 đến 2013 đưa lên mặt đất xương, thủy tinh, tiền xu, gốm và kim loại. Người Chính thống giáo Hy Lạp địa phương vẫn đến đặt hoa và tưởng niệm giữa những bức tường này.