Manastiri i Graçanicës

Në skaj të Prishtinës ngrihet Manastiri i Graçanicës, një nga ndërtesat e shenjta më të rëndësishme të arkitekturës serbo-bizantine. Kishën e ngriti mbreti serb Stefan Uroshi i Dytë Milutini mes viteve 1313 dhe 1321. Ai konsiderohet si një nga monarkët më të rëndësishëm të dinastisë Nemanjiq, sundimi i të cilit la gjurmë në kulturën mesjetare serbe. Kupa e madhe, e mbështetur mbi katër shtylla të lira, qëndron në zemër të planit të kryqit të dyfishtë të gdhendur. Rreshtat e tullave dhe të gurit ndërrohen në mure dhe i japin ndërtesës një ritëm të veçantë.

Toka nën kishë mban një histori shumë më të vjetër. Në shekullin e gjashtë, nën perandorin Justiniani të Parë, këtu ngrihej një bazilikë paleokristiane me tre nefa. Ajo më vonë u shemb, por themelet e saj mbetën gjallë në kujtesën vendase. Në shekullin e trembëdhjetë, me sa duket, mbi gjurmët e saj u çua një kishë më e vogël. Ndërtuesit e kishës së sotme përdorën edhe materiale nga rrënojat e Ulpianës, qytetit që Justiniani e zgjeroi.

Brenda ju presin afresket e pikturuara mes viteve 1321 dhe 1322, ndër kryeveprat e Rilindjes Paleologe. Skenat nga jeta e Jezusit, e Marisë dhe e shenjtorëve zbukurojnë muret, kupolat dhe harqet. Në narteks dallohen portretet e Milutinit, të gruas së tij Simonidës dhe të nënës Hélène d'Anjou, të gjithë në veshje murgësh. Një pikturë tjetër paraqet gjenealogjinë e Nemanjiqëve, nga Stefan Nemanja deri te Milutini. Edhe sot murgeshat ortodokse serbe jetojnë, luten dhe punojnë këtu. Ato e ruajnë ndërtesën, pikturojnë ikona dhe mbjellin kopshtin. Në vitin 2006 kisha u përfshi nga UNESCO në Listën e Trashëgimisë Botërore, si pjesë e Monumenteve Mesjetare në Kosovë. Në bazën e mureve shihen ende gurë varresh romakë dhe mbishkrime antike, dëshmi të heshtura të së kaluarës dardane dhe bizantine.