Manastiri i Graçanicës

Aan de rand van Prishtina staat het Manastiri i Graçanicës, een kloosterkerk die tot de meesterwerken van de Servisch-Byzantijnse bouwkunst behoort. Koning Stefan Uroš II Milutin liet hem tussen 1313 en 1321 bouwen. Milutin geldt als een van de invloedrijkste koningen van de Nemanjić-dynastie. Van buiten valt de ritmische afwisseling van baksteen en steen op, met een grote koepel omringd door kleinere koepels en halfkoepels.

Binnenin rust die hoofdkoepel op vier vrijstaande zuilen, in een dubbel ingeschreven kruisplan. De altaarruimte telt drie delen, met in het midden een uitgesproken apsis. Tegen het einde van de veertiende eeuw kwam er een exonarthex bij. De fresco's ontstonden tussen 1321 en 1322, net na de voltooiing van het gebouw. Ze tellen tot de belangrijkste werken van de Palaiologische renaissance. Op muren, koepels en gewelven tonen ze scènes uit het leven van Jezus, Maria en de heiligen. In de narthex prijken portretten van Milutin, zijn echtgenote Simonida en zijn moeder Hélène d'Anjou, allemaal in monastieke gewaden. Naast hen loopt de genealogie van de Nemanjić-dynastie, van Stefan Nemanja tot en met Milutin.

De plek zelf reikt ver terug: in de zesde eeuw stond hier al een drieschepige vroegchristelijke basilica. Keizer Justinianus I liet toen steden als het nabije Ulpiana uitbreiden. Bij de kloosterbouw haalde men bouwmateriaal uit die ruïnestad. In het klooster wonen en bidden Servisch-orthodoxe nonnen, die iconen schilderen, de tuin bewerken en het gebouw verzorgen. Sinds 2006 hoort het bij het UNESCO-werelderfgoed, als onderdeel van de Middeleeuwse monumenten in Kosovo. In de onderste muren zie je nog steeds Romeinse grafstenen en antieke inscripties, stille getuigen van de Dardanische en Byzantijnse voorgeschiedenis.