Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark

Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark shtrihet mbi tokat e lagështa pranë Russee, në një qoshe të Kielit në Gjermani. Gestapo e ngriti kampin aty në qershor 1944, me iniciativën e drejtuesit Fritz Schmidt. Ai lehtësoi barakat e mbushura Drachensee dhe burgun e policisë. Brenda përfundonin punëtorët e detyruar të huaj, të punësuar në bujqësi e në armatime, edhe për shkeljen më të vogël.

Rreth pesë mijë njerëz u mbyllën këtu, shumica sovjetikë e polakë dhe një e katërta gra. Rutina i ngjante asaj të një kampi përqendrimi: dhjetë orë punë të rëndë, kryesisht pastrim rrënojash nëpër Kiel. Dhuna fizike dhe ekzekutimet arbitrare ishin praktikë e përditshme, dhe mungesat në ushqim, higjienë e kujdes mjekësor i dërguan shumë prej tyre drejt vdekjes. Në prill 1945 mbërritën të internuar edhe nga kampe të tjera, pothuajse dyqind prej tyre nga Fuhlsbüttel. Pak para se të vinin trupat britanike më 4 maj 1945, gardianët vranë rreth treqind njerëz. Gjithsej të paktën 578 nuk e mbijetuan burgimin. Në 1947 një gjykatë ushtarake britanike dënoi me vdekje gardianë të kampit. Zëvendësdrejtuesi Otto Baumann u ekzekutua, njësoj si drejtuesi Johannes Post, ky i fundit për vrasjen e katër pilotëve aleatë.

Pas vitit 1945, kujtimin e viktimave e mbajtën për dekada vetëm nismat private. Në 1971 pastori vendas ngriti gurin e parë përkujtimor, ndërsa në 1985 qyteti shtoi një pllakë pas presionit publik. Vendi i sotëm u hap në 2003 me fonde të BE-së dhe të qytetit. Projektin e hartoi grupi i hulumtimit të nacionalsocializmit, AKENS. Në qendër ngrihet një stelë me dy elemente. Njëri është gurthemeli që punëtorët polakë të detyruar vendosën në 1946. Tjetri mban trembëdhjetë emra të vrarë nga vende të ndryshme, në emër të të gjitha viktimave. Tri tabela me tekste e foto rrëfejnë historinë e vendit, që mund të vizitohet lirë. AKENS ofron edhe guida me udhëzues përmes territorit të dikurshëm. Nga gjithë ndërtesat e dikurshme, vetëm themelet e shtëpisë së mysafirëve të SS, të zbuluara në 1989, mbeten të dukshme.