Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark

W Kilonii przy Russee znajduje się Gedenkstätte Arbeitserziehungslager Nordmark, otwarte dla wszystkich miejsce pamięci dawnego obozu. Obóz Gestapo założono tu w czerwcu 1944 roku z inicjatywy Fritza Schmidta, bo więzienie policyjne i baraki Drachensee pękały od przepełnienia. Służył przede wszystkim do dyscyplinowania robotników przymusowych zatrudnionych w rolnictwie i przemyśle zbrojeniowym.

Do obozu trafiano za najdrobniejsze przewinienia w pracy. Więźniowie, głównie obywatele radzieccy i Polacy, pochodzili z wielu krajów, a kobiety stanowiły około jedną czwartą. Dzień wyglądał jak w obozie koncentracyjnym: dziesięć godzin ciężkiej pracy, głównie przy odgruzowywaniu Kilonii. Głód, brud i brak lekarzy zabijały wielu, do tego dochodziły znęcanie się i samowolne egzekucje. Łącznie osadzono tu około pięć tysięcy osób, z których co najmniej 578 nie przeżyło niewoli. W kwietniu 1945 roku przewieziono tu ludzi z innych obozów, prawie dwustu z Fuhlsbüttel. Tuż przed przybyciem Brytyjczyków 4 maja 1945 roku strażnicy zamordowali około trzystu więźniów. W 1947 roku brytyjski sąd wojskowy osądził członków załogi i skazał na śmierć zastępcę komendanta Otto Baumanna. Komendant Johannes Post poniósł tę samą karę, choć skazano go za zamordowanie czterech alianckich pilotów w 1944 roku.

Po wojnie o pamięć tego miejsca dbały wyłącznie inicjatywy prywatne. W 1971 roku pastor z Russee postawił kamień, w 1985 roku pod naciskiem opinii publicznej miasto dodało tablicę. W 1989 roku AKENS, stowarzyszenie badające narodowy socjalizm w Szlezwiku-Holsztynie, odsłoniło zachowane fundamenty domu gościnnego SS, które widać nieopodal. Poza nimi z zabudowań obozu nie przetrwało nic. Obecna forma powstała w 2003 roku ze środków Unii Europejskiej i miasta. Zaprojektowała ją grupa AKENS, zabiegająca o takie upamiętnienie od początku lat osiemdziesiątych. Trzy tablice informacyjne z tekstami i zdjęciami objaśniają dzieje terenu. Najbardziej wymownym punktem jest stela z dwóch elementów. Pierwszy to kamień węgielny pomnika, wmurowany w 1946 roku przez polskich robotników przymusowych. Drugi wymienia trzynaście nazwisk zamordowanych z różnych narodów, reprezentujących wszystkie ofiary.