Chiesa di Santa Fosca

Na wyspie Torcello, na północnym krańcu laguny weneckiej, stoi Chiesa di Santa Fosca, jedenastowieczny kościół rzymskokatolicki. Ta świątynia razem z bazyliką Santa Maria Assunta i pozostałościami baptysterium tworzy najstarszy i największy zespół sakralny całej laguny. Wyspa należy do Wenecji, choć swój rozkwit przeżyła na długo przed nią. Uciekinierzy z lądu stałego zasiedlili ją, zwłaszcza po tym, jak Attyla zburzył Altinum w roku 452. W roku 638 została siedzibą biskupa oraz ważnym ośrodkiem politycznym i handlowym. Z czasem okolica zamieniła się w bagno, co utrudniało żeglugę, a pod koniec XIV wieku wielu mieszkańców wyjechało.

Kościół ma plan centralny: z zewnątrz widać ośmiobok, wewnątrz rzut w kształcie krzyża greckiego o ramionach równej długości. Co do pierwotnego kształtu tej świątyni badacze się spierają. Jedni widzą martyrium, czyli miejsce kultu męczennika, zaplanowane jako kwadrat wpisany w ośmiobok, wzorcowy przykład XI-wiecznego budownictwa bizantyjskiego. Inni uważają, że od początku chodziło o krzyż grecki. Zbudowano ją zresztą jako martyrium obok katedry, według wczesnochrześcijańskiego schematu łączącego baptysterium, katedrę, martyrium i dzwonnicę. Pięć stron bryły otacza portyk z podwyższonymi łukami, opartymi na kolumnach ze zdobionymi kapitelami. Od strony bazyliki między kolumnami przetrwały marmurowe płyty. Dwa rzędy ślepych arkad zdobią główną, pięcioboczną apsydę, a po bokach widać półkoliste apsidy. Zajrzyj do środka: nawa główna rozpięta jest na rzucie kwadratu, a odgradza ją osiem marmurowych kolumn z kapitelami korynckimi. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się duży tambur pod drewnianym dachem. Jego masywna konstrukcja zdradza, że kopułę planowano, ale nigdy jej nie zbudowano.

Relikwie św. Foski dotarły tu w X wieku z Sabraty, niegdyś fenickiego, potem rzymskiego miasta koło Trypolisu. Kult świętej wiąże się ze średniowiecznymi szlakami handlowymi biegnącymi przez Morze Śródziemne. Przy ołtarzu głównym ustawiono XV-wieczną rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem. W głębi apsydy stoi drewniana figura świętej z XV wieku, a na ścianie zewnętrznej płaskorzeźba przedstawia jej czcicieli. A pod rzeźbą Madonny czeka podświetlony sarkofag, w którym od ponad tysiąca lat spoczywają relikwie.