Großes Holländisches Haus

In de Duitse stad Potsdam staat het Großes Holländisches Haus, een stadspaleis dat tussen 1733 en 1737 verrees. Koning Friedrich Wilhelm I liet het bouwen, met dienstruimten voor de commandant van de koninklijke garde. De koning had Potsdam tot garnizoensstad verklaard en wilde er zijn regiment onderbrengen. Zijn uitbreidingsplannen lieten het aantal huizen en inwoners sterk toenemen. De gevels tonen de heldere baksteenarchitectuur van de Nederlanden, een stijl die hij bewonderde. Zijn grootmoeder kwam uit dat land, en hij bezocht het meermalen.

Tijdens de Franse bezetting van 1806 tot 1808 gebruikten Napoleons troepen het huis als kledingdepot en paardenhospitaal. In 1809 ontving het gebouw de eerste gekozen gemeenteraad van Potsdam. Tegen 1820 diende het als gerechtsgebouw en gevangenis, met uitbreidingen voor de groeiende rechtspraak. In de nazitijd werd het een plek van geïdeologiseerde en racistische justitie. Tegenstanders, Joodse mensen en dwangarbeiders zaten er opgesloten. Na de Tweede Wereldoorlog nam de geheime dienst van de Sovjet-Unie het pand in gebruik als centrale onderzoeksgevangenis.

De Oost-Duitse geheime politie, de Stasi, nam het daarna over. Tot 1989 hield ze er duizenden mensen vast. Na de vreedzame revolutie kreeg het huis een nieuwe rol als gedenk- en educatieplek. Wie er vandaag rondloopt, volgt het verhaal van één huis, van de koninklijke garde via Napoleons paarden naar de geheime diensten.