Meyer Leib Shotland

Hãy nhìn xuống vỉa hè trước số nhà 10 trên đường Kirkegata ở Na Uy: một ô đồng thau vuông 10 x 10 cm nằm phẳng mặt đường, mặt kim loại lóe sáng dưới nắng. Đó là viên đá Stolperstein mang tên Meyer Leib Shotland, do nghệ sĩ Gunter Demnig thực hiện. Viên đá cao chưa tới một đế giày, và những chữ khắc chỉ hiện rõ khi bạn bước lại gần.

Nghệ sĩ đặt những tấm bia nhỏ như thế vào lòng đường để trả lại cho mỗi con người một dấu vết trên chính con phố nơi họ từng sống và làm việc. Dự án Stolpersteine khởi nguồn từ năm 1993 và lan rộng thành mạng lưới tưởng niệm với hàng chục nghìn viên đá trên khắp thế giới. Ở Na Uy, những viên đá đầu tiên được đặt xuống năm 2010, và Bảo tàng Do Thái chịu trách nhiệm chính về chương trình này. Những tấm bia thường nằm trước ngôi nhà hoặc nơi làm việc cuối cùng mà nạn nhân của chế độ Quốc xã từng tự do lựa chọn. Kích thước khiêm tốn là có chủ ý: bạn phải cúi xuống, phải đọc, và khi đó việc tưởng nhớ trở thành một hành động thật sự.

Hãy hình dung con phố này cách đây một đời người: những cánh cửa mở vào nhà, tiếng mua bán, những cuộc sống thường ngày quanh ngôi nhà ấy. Ngày nay người đi bộ vẫn băng qua cùng ngưỡng cửa, phần lớn không để ý, cho tới khi một ô kim loại nhỏ chặn bước chân họ. Hãy dừng lại chốc lát và đọc to cái tên khắc trên đá. Tấm đồng ấm lên dưới nắng mùa đông, và một cuộc đời riêng lẻ trở về con đường mà cả thành phố vẫn hằng bước qua.