Kolonie Landwehr

Kolonie Landwehr is een mijnwerkersnederzetting in het Dortmundse stadsdeel Bövinghausen, direct naast het complex van de Zeche Zollern. De Gelsenkirchener Bergwerks-AG richtte de mijn op als pronkstuk, en de huizen ernaast werden bewust als modelkolonie opgezet. Ook de arbeiderswoningen zijn in historistische stijl opgetrokken, zodat mijn en kolonie één samenhangend geheel vormen.

In 1898 verscheen het eerste huis, een tweegezinswoning voor voormannen aan de Grubenweg, de weg naar de mijnpoort. In 1900 volgde aan de Rhader Weg een villa voor de bedrijfsleider. In 1904 stonden er aan die twee straten acht beambtenhuizen met samen negenentwintig woningen. Die eerste huizen tonen welvende geveltoppen, erkers en sierlijk vakwerk. Het tweede deel ligt aan de Landwehrbach en telt drieëntwintig arbeidershuizen met zevenentachtig woningen, gepland door één architect, Paul Knobbe. Hij volgde het tuinstadideaal: vijf verschillende huistypes wisselen elkaar af, doorgaans voor vier gezinnen per huis. De huizen staan versprongen langs de straat, tussen kleine voortuintjes en oude platanen. De kavels zijn opvallend groot, met moestuinen en stallen voor de eigen voedselvoorziening. Kerken, scholen en winkels werden er niet gebouwd, want een klein aantal bewoners en de nabijheid van Bövinghausen maakten die overbodig.

In 1983 moderniseerde de toenmalige eigenaar Viterra de woningen, in overleg met de stad Dortmund en de huurders. In 2001 kwam de wijk op de monumentenlijst. Eind 2002 volgde een grote verkoop, vooral aan de zittende huurders. Samen met de mijn hoort de nederzetting bij de Route der Industriekultur. Bovendien vormt ze een ankerpunt van de European Route of Industrial Heritage. Het LWL-Industriemuseum aan de Zeche Zollern organiseert rondleidingen door deze kolonie en de zelfbouwnederzetting Fuchsweg uit de jaren vijftig.